خونریزی لثه یعنی خروج خون از بافت لثه، معمولا هنگام مسواک زدن، نخ دندان کشیدن یا حتی خودبهخود. بسیاری از افراد آن را طبیعی فرض میکنند، اما در اغلب موارد، یا لثه ملتهب شده، یا بافت لثه آسیبپذیرتر از حالت عادی است و یا عامل عمومیتری مثل کمبود ویتامین در کار است. شدت خونریزی هم مهم است؛ گاهی فقط رد صورتی روی کف مسواک میبینید، گاهی خون روشن و قابلتوجه دیده میشود. معمولا خونریزی لثه به دو شکل دیده میشود:
- خونریزی تحریکشونده با مسواک یا نخ دندان: معمولا به التهاب لثه، جرم و پلاک یا روش نادرست مسواک زدن مربوط است.
- خونریزی خودبهخود: بیشتر نگرانکننده است و میتواند از التهاب شدید لثه، آبسه، بیماریهای خونی، یا عوارض دارویی ناشی شود.
نکته کلیدی این است که خونریزی تکرارشونده (مثلا بیشتر از یک هفته) معمولا اتفاقی نیست و باید علت خونریزی لثه بررسی شود. بعضی افراد وقتی لثهشان خون میآید، کمتر مسواک میزنند تا تحریک نشود. این کار معمولا التهاب را بدتر میکند، چون پلاک میماند و لثه حساستر میشود. بهتر است علت را درست پیدا کنید و روش مراقبت را اصلاح کنید.
6 علت خونریزی لثه که باید بشناسید
در این بخش، شایعترین علت خونریزی لثه را بهصورت علتمحور و کاربردی بررسی میکنیم. توجه کنید که ممکن است چند علت همزمان وجود داشته باشد و وجود آنها در کنار هم، منجر به تشدید خونریزی شده باشد.
التهاب لثه (ژنژیویت) به دلیل پلاک میکروبی
شایعترین علت خونریزی لثه، التهاب ناشی از تجمع پلاک در خط لثه است. پلاک یک لایه چسبنده از باکتریهاست که اگر خوب پاک نشود، باعث قرمزی، تورم و خونریزی هنگام مسواک یا نخ میشود. در ژنژیویت معمولا درد شدید ندارید، اما لثهها براق، متورم و حساساند. خونریزی هنگام مسواک زدن، بوی بد دهان، طعم بد، قرمزی حاشیه لثه از نشانههای آن هستند. اگر این وضعیت ادامه پیدا کند، میتواند به مرحله جدیتر یعنی پریودنتیت برسد که با تحلیل لثه و لق شدن دندان همراه است. در ژنژیویت، نخ دندان در چند روز اول ممکن است خون را بیشتر نشان دهد، اما با پاک شدن پلاک و کاهش التهاب، خونریزی کم میشود. اگر بعد از ۷ تا ۱۰ روز بهبود ندیدید، باید بررسی تخصصی انجام شود.
جرم دندانی و تمیز نکردن نواحی بین دندانها
وقتی پلاک مدت طولانی بماند، به جرم (تارتار) تبدیل میشود؛ سفت است و با مسواک معمولی پاک نمیشود. جرم به لثه فشار میآورد و محیط را برای التهاب مزمن آماده میکند. در این حالت، حتی اگر مسواک بزنید، خونریزی ادامه دارد چون عامل اصلی یعنی جرم هنوز باقی مانده است. زبری سطح دندان نزدیک لثه، تغییر رنگ زرد یا قهوهای در حاشیه لثه، خونریزی مکرر و گاهی تحلیل لثه از نشانههای جرم دندان هستند. اگر علت خونریزی لثه شما جرم باشد، بدون جرمگیری کامل معمولا درمان پایدار رخ نمیدهد.
مسواک زدن خشن یا استفاده از مسواک نامناسب
علت خونریزی لثه هنگام مسواک زدن همیشه التهاب نیست؛ گاهی آسیب مکانیکی مطرح است. مسواک زبر، فشار زیاد، یا تکنیک رفتوبرگشتی خشن میتواند به لثه آسیب بزند و حتی در طول زمان موجب تحلیل لثه شود. اگر خونریزی دقیقا هنگام مسواک زدن است یا سوزش موضعی و عقب رفتن لثه در یک یا چند دندان دیده میشود، میتوانید به این علت بیشتر شک کنید. اگر با اصلاح روش مسواک زدن، خونریزی ظرف یک تا دو هفته کم نشد، باید به سراغ علل دیگر بروید.
بیماریهای لثه پیشرفته (پریودنتیت)
اگر التهاب کنترل نشود، باکتریها به عمق پاکت لثه نفوذ میکنند و پریودنتیت ایجاد میشود. در این مرحله علاوه بر خونریزی، تخریب استخوان اطراف دندان هم رخ میدهد. این یکی از مهمترین علت های خونریزی لثه است که اگر دیر تشخیص داده شود، عوارض جدی دارد. بوی بد دهان ماندگار، خونریزی خودبهخود، لق شدن دندان، فاصله افتادن بین دندانها، چرک یا طعم بد و عقبنشینی لثه از نشانههای این مشکل هستند که نیاز به جرمگیری عمقی دارد.
تغییرات هورمونی در خانمها
هورمونهای زنانه میتوانند پاسخ لثه به پلاک را تشدید کنند. در بارداری، «ژنژیویت بارداری» شایع است و حتی با پلاک کم هم لثه متورم و خونریزیدهنده میشود. در نوجوانی هم بهدلیل تغییرات بلوغ ممکن است حساسیت لثه بالا برود. البته تغییرات هورمونی به تنهایی معمولا علت اصلی نیست؛ بلکه وجود پلاک و عدم رعایت بهداشت نقش تعیینکننده دارد. یعنی اگر پلاک کنترل شود، خونریزی هم کمتر میشود. انجام درمانهای دندانپزشکی در بارداری مثل جرمگیری در صورت تایید پزشک معمولا ایمن و مفید است.
داروها و شرایط پزشکی
برخی داروها مثل آسپیرین، وارفارین، کلوپیدوگرل و برخی داروهای ضدانعقاد میتوانند خونریزی را بیشتر نشان دهند. همچنین بعضی داروها باعث خشکی دهان میشوند و زمینه التهاب لثه را بالا میبرند. از طرف دیگر، بیماریهایی مثل دیابت کنترلنشده خطر التهاب و عفونت لثه را افزایش میدهد و خونریزی را مزمن میکند. اگر علت خونریزی لثه همراه با تشنگی زیاد، کندی ترمیم زخم، یا عفونتهای مکرر باشد، بررسی قند خون منطقی است.
خونریزی لثه در کودکان نشانه چیست؟
خونریزی لثه در کودکان معمولا دو دسته علت دارد:
- بهداشت دهان ناکافی
- تحریک و آسیب لثه
کودکان ممکن است خوب مسواک نزنند، نخ دندان استفاده نکنند یا اطراف دندانهای شیری و دائمی تازه روییده آنها پلاک جمع شود. نتیجه این موضوع التهاب لثه و خونریزی هنگام مسواک زدن است.
شایعترین دلایل خونریزی لثه در کودکان عبارتاند از:
- مسواک زدن نامنظم یا سریع: پلاک در خط لثه میماند و لثه ملتهب میشود.
- ارتودنسی (براکت): تمیز کردن سختتر میشود و التهاب بالا میرود.
- دندان در حال رویش: در زمان رویش دندان دائمی، لثه میتواند حساستر باشد، اما خونریزی شدید یا طولانی طبیعی نیست.
- پوسیدگی و گیر کردن غذا: تماس مداوم غذا با لثه میتواند التهاب ایجاد کند.
- تنفس دهانی و خشکی دهان: خشکی، التهاب لثه را تشدید میکند.
اگر خونریزی لثه کودک با کبودیهای بیدلیل، خونریزی بینی مکرر، رنگپریدگی، خستگی غیرعادی یا خونریزی زیاد از زخمهای کوچک همراه باشد، بهتر است علاوه بر دندانپزشک، پزشک کودکان هم وضعیت عمومی و احتمال مشکلات خونی را بررسی کند. استفاده از مسواک نرم کودک، مقدار خمیر دندان مناسب سن، نظارت والدین تا حدود ۷–۸ سالگی، و آموزش آرام نخ دندان کشیدن در نقاط تماس نزدیک میتواند به رفع این مشکل کمک کند. اگر علت خونریزی لثه کودک صرفا بهداشت باشد، طی ۱ تا ۲ هفته با اصلاح مراقبت باید کاهش پیدا کند.
علت خونریزی لثه در اول صبح چیست؟
علت خونریزی لثه در اول صبح معمولا ترکیبی از خشکی دهان در طول شب و تجمع پلاک است. شبها جریان بزاق کمتر میشود؛ بزاق نقش محافظتی دارد و کمک میکند باکتریها کنترل شوند. وقتی دهان خشک میشود (خصوصا در افرادی که با دهان باز میخوابند یا خرخر دارند)، پلاک و باکتریها فعالتر میشوند و لثه صبحها حساستر است. سایر دلایل عبارتاند از:
- تنفس دهانی:گرفتگی بینی و تنفس از راه دهان منجر به خشکی دهان و التهاب لثه میشود.
- رفلاکس معده (GERD): اسید میتواند دهان را تحریک کند و بوی بد ایجاد کند که بهطور غیرمستقیم روی لثه هم اثر میگذارد.
- بهداشت ناکافی شب: اگر قبل خواب مسواک و نخ دندان استفاده نشود، پلاک شبانه بیشتر میشود و صبح خونریزی محتملتر است.
- التهاب لثه فعال: در افراد مبتلا به ژنژیویت یا پریودنتیت، خونریزی صبحگاهی شایعتر است.
ابتدا بررسی کنید که خونریزی فقط صبح است یا در طول روز هم دیده میشود. اگر فقط صبحهاست، روی مسواک و نخ دندان قبل خواب، نوشیدن آب کافی، کنترل تنفس دهانی، درمان آلرژی و استفاده از مسواک نرم تمرکز کنید. اگر با این کارها خونریزی طی ۱۰ تا ۱۴ روز بهتر نشد، احتمال وجود جرم یا بیماری لثه بالاتر میرود و باید علت خونریزی لثه توسط دندانپزشک ارزیابی شود.
علت خونریزی لثه کمبود کدام ویتامین است؟
کمبودهای تغذیهای میتوانند بافت لثه را شکنندهتر کنند و خونریزی را بیشتر نشان دهند، اما معمولا به تنهایی عامل اصلی نیستند و اغلب همراه با پلاک و التهاب اثرشان واضح میشود. کمبود برخی ویتامینها یکی از دلیلایلی است که در کنار عوامل اصلی، میتواند منجر به بروز یا تشدید خونریزی لثه شود. در ادامه این ویتامینها را معرفی میکنیم.
- ویتامین C: کمبود ویتامین C باعث اختلال در ساخت کلاژن و ترمیم بافتها میشود و لثهها بیشتر مستعد خونریزی میشوند. اگر رژیم غذایی فقیر از میوه و سبزیجات تازه باشد، یا مشکلات جذب وجود داشته باشد، این احتمال مطرح میشود. نشانههای همراه میتواند شامل خونریزی آسان، کندی ترمیم زخم و گاهی کبودی باشد.
- ویتامین K: ویتامین K در فرایند انعقاد خون نقش دارد. کمبود آن (مثلا در برخی مشکلات جذب، بیماریهای کبدی یا مصرف طولانی برخی داروها) میتواند خونریزی را تشدید کند. با این حال، خونریزی لثه ناشی از کمبود K معمولا با خونریزیهای دیگر هم همراه است.
- ویتامینهای گروه B و آهن: کمبود برخی ویتامینهای گروه B (مثل B12 و فولات) و نیز کمبود آهن میتواند باعث التهاب مخاط دهان، زخمها یا تغییرات بافتی شود و بهطور غیرمستقیم وضعیت لثه را بدتر کند. اگر همزمان زبان دردناک، ترک گوشه لب یا ضعف و رنگپریدگی دارید، بررسی آزمایشگاهی مفید است.
نکته کلیدی: خوددرمانی با مکملها بدون تشخیص میتواند باعث تاخیر در درمان علت اصلی خونریزی لثه (مثل جرم و پریودنتیت) شود. اگر خونریزی پایدار است، اول ارزیابی دهان و لثه انجام دهید؛ سپس در صورت نیاز آزمایش و اصلاح تغذیه.
خونریزی لثه در چه شرایطی خطرناک است؟
همه خونریزیهای لثه لزوما خطرناک نیستند و جای نگرانی ندارند؛ اما در برخی موارد نیاز به پیگیری فوری وجود دارد. شدت و تداوم خونریزی، همراهی با علائم سیستمیک و همچنین بروز خودبهخودی آن میتواند خطرناک باشد.
نشانههای هشدار دهنده در خونریزی لثه شامل موارد زیر است:
- خونریزی خودبهخود بدون مسواک یا نخ
- خروج چرک، تورم موضعی، درد ضرباندار (احتمال آبسه)
- لق شدن دندان، تغییر ناگهانی جای دندانها، عقبنشینی واضح لثه
- زخم یا تودهای که بیش از ۲ هفته خوب نشود
- خونریزی زیاد پس از جرمگیری و درمان که ادامهدار باشد
نشانههای عمومی که باید جدی گرفته شود
- کبودیهای مکرر و بیدلیل
- خونریزی بینی زیاد
- خونریزی طولانی از زخمها
- تب، بیحالی شدید و کاهش وزن بیدلیل
- مصرف داروهای رقیقکننده خون همراه با خونریزی واضح
- سابقه بیماریهای خونی یا کبدی
در این موارد، علت خونریزی لثه ممکن است فقط دندانی نباشد و لازم است همزمان بررسی پزشکی انجام شود. همچنین اگر خونریزی با تورم صورت، مشکل بلع، یا محدودیت باز کردن دهان همراه است، میتواند نشانه گسترش عفونت باشد و نیاز به مراجعه فوری دارد.
برای درمان خونریزی لثه چه کنیم؟
درمان خونریزی لثه به علت آن بستگی دارد، اما چند اقدام پایه وجود دارد که در اکثر موارد کمککننده است. هدف این بخش این است که بدانید از کجا شروع کنید و چه انتظاری داشته باشید.
1) اصلاح بهداشت دهان
اگر علت خونریزی لثه التهاب خفیف باشد، با انجام این کارها معمولا طی ۷ تا ۱۴ روز کاهش مییابد.
- مسواک نرم، ۲ بار در روز، با تمرکز روی خط لثه و حرکات کوتاه و آرام
- نخ دندان روزانه (یا برس بیندندانی در فضاهای بازتر) با فشار کم تا به لثه آسیب نزند
- تمیز کردن زبان برای کاهش بار میکروبی و کمک به بوی دهان
2) شستشوی کمکی
دهانشویهها جایگزین مسواک و نخ نیستند. اما در التهاب متوسط، دندانپزشک ممکن است دهانشویههای ضدعفونیکننده را کوتاهمدت توصیه کند. فراموش نکنید که مصرف خودسرانه طولانیمدت میتواند عوارضی مثل تغییر رنگ دندان یا بههم خوردن تعادل فلور دهان داشته باشد.
3) درمان حرفهای علتهای شایع
اگر جرم و پلاک سخت شده علت اصلی باشد، درمان خانگی کافی نیست. جرمگیری و در صورت نیاز درمانهای عمقی لثه، معمولا نقطه عطف درمان هستند. برای خونریزی ناشی از پوسیدگی بیندندانی، گیر غذایی یا ترمیم نامناسب هم باید علت مکانیکی برطرف شود.
4) رسیدگی به عوامل زمینهای
کنترل دیابت، درمان خشکی دهان، اصلاح تنفس دهانی و بررسی داروهای مصرفی با نظر پزشک میتواند درمان را پایدارتر کند. مثلا تاثیر داروهای رقیق کننده خون در دندانپزشکی باید بررسی شده و علت اصلی و عوامل تشدیدکننده همزمان مدیریت شوند.
برای جلوگیری از خون ریزی لثه چه کنیم؟
پیشگیری یعنی جلوگیری از برگشت التهاب. حتی اگر خونریزی قطع شود، با برگشت پلاک معمولا مشکل برمیگردد. چند اصل ساده اما دقیق، بیشترین اثر را دارند:
- عوض کردن مسواک فرسوده
- مسواک زدن با مسواک نرم، دو بار در روز و به مدت حداقل 2 دقیقه
- استفاده از نخ دندان یک بار در روز (ترجیحا شبها)
- توجه ویژه به نواحی عقب دهان و بین دندانهای آسیاب
- کاهش یا قطع مصرف سیگار
- کاهش مصرف مواد قندی
- درمان و مدیریت استرس
- مصرف آب کافی برای کنترل خشکی دهان
- معاینه و جرمگیری دورهای طبق نظر دندانپزشک
در چه صورتی باید به دندانپزشک مراجعه کنیم؟
اگر با وجود انجام مراقبتهای گفته شده، همچنان این علائم را مشاهده کردید، بهتر است به دندانپزشک مراجعه کنید:
- خونریزی بیش از ۷ تا ۱۰ روز با وجود مسواک و نخ صحیح
- خونریزی خودبهخود یا خونریزی زیاد
- بوی بد دهان ماندگار همراه با خونریزی
- درد، تورم، چرک یا طعم بد مداوم
- تحلیل لثه، حساسیت جدید یا لق شدن دندان
- خونریزی در فردی که داروی رقیقکننده خون مصرف میکند
- خونریزی همراه با علائم عمومی مثل کبودی و خونریزیهای دیگر
دندانپزشک معمولا وضعیت پلاک و جرم، سلامت لثه، عمق پاکتهای لثه، نقاط خونریزیدهنده، پوسیدگیها و ترمیمهای نامناسب را بررسی میکند. گاهی نیز عکس رادیولوژی برای بررسی استخوان اطراف دندان لازم است. این بررسیها کمک میکند علت خونریزی لثه دقیق مشخص شود و درمان هدفمند انجام گیرد، نه صرفاً توصیههای کلی.
جمعبندی
در این مطلب علت خونریزی لثه و راه درمان آن را بررسی کردیم. خونریزی لثه اغلب یک علامت قابلدرمان است، نه یک اتفاق بیاهمیت. شایعترین علت خونریزی لثه التهاب ناشی از پلاک و جرم است، اما عوامل دیگری مثل روش غلط مسواک زدن، بیماریهای پیشرفته لثه، تغییرات هورمونی، داروها و کمبود برخی ویتامینها هم میتوانند نقش داشته باشند. اگر خونریزی با اصلاح بهداشت طی ۱ تا ۲ هفته بهتر نشد، یا علائم هشدار مثل بوی بد دهان ماندگار، تورم، چرک یا لق شدن دندان وجود دارد، مراجعه به دندانپزشک بهترین اقدام است. هدف این است که علت دقیق مشخص شود و قبل از آسیبهای جدیتر، درمان انجام شود.
سوالات متداول
علت خونریزی لثه هنگام مسواک زدن چیست؟
معمولا به التهاب لثه بهدلیل پلاک و جرم مربوط است، اما مسواک زبر، فشار زیاد یا تکنیک نادرست هم میتواند باعث آسیب و خونریزی شود.
علت خونریزی لثه و بوی بد دهان چیست؟
این ترکیب اغلب به ژنژیویت یا پریودنتیت (بیماری لثه) مربوط است؛ پلاک بیندندانی و جرم زیر لثه هم نقش مهمی دارند.
علت خونریزی لثه در اول صبح چیست؟
کاهش بزاق در شب، خشکی دهان، تنفس دهانی و باقی ماندن پلاک از شب قبل از علتهای شایع هستند.
خونریزی لثه نشانه کمبود ویتامین است؟
گاهی بله؛ کمبود ویتامین C و در مواردی ویتامین K میتواند خونریزی را تشدید کند، اما در بیشتر افراد علت اصلی همچنان پلاک، جرم و التهاب لثه است.
آیا نخ دندان باعث خونریزی لثه میشود و باید قطعش کنیم؟
اگر لثه ملتهب باشد، نخ دندان در چند روز اول ممکن است خونریزی را نشان دهد، اما معمولا با ادامه صحیح و ملایم، التهاب کمتر و خونریزی کاهش مییابد.
چه زمانی خونریزی لثه میتواند نشانه مشکل جدی باشد؟
وقتی خونریزی خودبهخود، شدید یا طولانی باشد یا همراه با چرک، تورم، لق شدن دندان، زخم ماندگار، یا علائم عمومی مثل کبودی و خونریزیهای دیگر باشد.
