پس زدن ایمپلنت معمولا به معنی دفع فلز توسط بدن نیست؛ بیشتر وقتها پایه با استخوان جوش نمیخورد، اطراف آن عفونی میشود یا فشار نامناسب آسیب میزند. درد و تورم رو به افزایش، خونریزی یا ترشح، بوی بد، درد هنگام جویدن و لق شدن پایه از نشانههای هشدارند. حرکت روکش همیشه به معنی شکست پایه نیست؛ اما پایه لق باید سریع بررسی شود.
عبارت «پس زدن ایمپلنت» کمی گمراهکننده است. ایمپلنت دندان مثل عضو پیوندی نیست که سیستم ایمنی آن را به شکل معمول پس بزند. در بیشتر موارد، مشکل این است که پایه تیتانیومی از ابتدا با استخوان جوش نمیخورد یا بعد از مدتی استخوان نگهدارنده آن بر اثر التهاب و فشار آسیب میبیند. گاهی هم فقط پیچ یا روکش روی پایه شل شده است و خود پایه سالم مانده. به همین دلیل هر درد، تورم یا حرکت کوچکی را نمیتوان شکست کامل درمان دانست. برای تشخیص درست باید زمان شروع علائم، وضعیت لثه، حرکت روکش یا پایه و عکس دندان کنار هم بررسی شوند. اگر در حال تصمیمگیری برای درمان ایمپلنت هستید، شناخت این نشانهها کمک میکند نگرانی بیمورد نداشته باشید و در عین حال علامت مهم را هم نادیده نگیرید. در ادامه خیلی ساده توضیح میدهیم علائم پس زدن ایمپلنت چیست، علت پس زدن ایمپلنت چه چیزهایی میتواند باشد و در هر شرایطی باید چه کاری انجام دهید.
دریافت نوبت مشاوره و درمان دندان پزشکی021-91690102
پس زدن ایمپلنت دقیقا یعنی چه؟
وقتی دندانپزشک از شکست یا ناموفقبودن ایمپلنت حرف میزند، منظور این است که پایه دیگر ثبات و شرایط لازم برای کارکرد سالم را ندارد. این اتفاق میتواند زودهنگام یا دیرهنگام باشد. شکست زودهنگام پیش از نصب روکش یا در ماههای اول رخ میدهد و معمولا به جوشنخوردن پایه با استخوان مربوط است. شکست دیرهنگام پس از مدتی استفاده اتفاق میافتد و التهاب اطراف ایمپلنت، تحلیل استخوان، فشار زیاد یا مشکل طراحی روکش میتواند در آن نقش داشته باشد. این تفاوت مهم است، چون روش درمان هرکدام یکسان نیست. التهاب سطحی لثه ممکن است با پاکسازی حرفهای و بهترکردن بهداشت کنترل شود، اما پایهای که واقعا در استخوان حرکت میکند معمولا قابل نگهداشتن نیست. از طرف دیگر، اگر فقط روکش یا پیچ اتصال حرکت کند، ممکن است با تعمیر همان قطعه مشکل حل شود. بنابراین پس زدن ایمپلنت یک تشخیص دقیق پزشکی است، نه نامی برای هر ناراحتی بعد از جراحی.
علائم پس زدن ایمپلنت چیست؟
بعضی علائم در روزهای اول بعد از جراحی طبیعیاند و باید کمکم بهتر شوند. برای مثال درد خفیف، ورم محدود و کمی خونابه در چند روز اول بهتنهایی نشانه شکست درمان نیست. چیزی که اهمیت دارد روند علائم است. اگر درد و تورم بهجای کمترشدن بیشتر شوند، بعد از دوره اولیه برگردند یا با حرکت، ترشح و بوی بد همراه باشند، باید زودتر بررسی شوید. علائم پس زدن ایمپلنت در همه افراد یکسان نیست و ممکن است فقط یک نشانه دیده شود. حتی گاهی تحلیل استخوان بدون درد واضح پیش میرود و فقط در معاینه یا عکس مشخص میشود. پس نبود درد همیشه به معنی سلامت کامل نیست. نشانههای زیر مهمترند، اما تشخیص نهایی فقط با معاینه امکان دارد.
دردی که کمتر نمیشود یا دوباره برمیگردد
درد بعد از جراحی باید طی چند روز رو به کاهش باشد. اگر درد شدید بماند، پس از بهترشدن دوباره شروع شود یا هنگام گاززدن و جویدن بیشتر شود، ممکن است مشکلی در اطراف پایه وجود داشته باشد. درد میتواند از التهاب، عفونت، فشار زودهنگام روی ایمپلنت یا تماس نامناسب روکش با دندان مقابل باشد. گاهی درد از دندان کناری میآید و فرد آن را به ایمپلنت نسبت میدهد. به همین دلیل مصرف خودسرانه آنتیبیوتیک یا مسکن، علت اصلی را مشخص نمیکند و ممکن است فقط علامت را موقت بپوشاند. درد تنها نشانه قطعی پس زدن ایمپلنت نیست، اما اگر با تورم، ترشح، تب، طعم بد یا حرکت پایه همراه شود باید جدیتر گرفته شود. در چنین شرایطی تا زمان معاینه روی آن سمت غذای سفت نجوید و قطعه را با زبان یا دست تکان ندهید.
لق شدن پایه، پیچ یا روکش
خود پایه ایمپلنت پس از جوشخوردن نباید حرکت کند. لق شدن پایه یکی از مهمترین علائم پس زدن ایمپلنت است و نیاز به بررسی سریع دارد. با این حال، هر حرکتی که حس میکنید لزوما از پایه نیست. روکش ممکن است از روی پیچ شل شود یا پیچ اتصال کمی حرکت کند، در حالی که پایه هنوز محکم است. دندانپزشک با معاینه و عکس مشخص میکند حرکت مربوط به کدام بخش است. اگر مشکل از روکش یا پیچ باشد، در بسیاری از موارد میتوان قطعه را تعمیر یا تعویض کرد. اگر خود پایه در استخوان حرکت کند، یعنی اتصال سالم بین استخوان و ایمپلنت از بین رفته یا از ابتدا شکل نگرفته است. دستکاری و ادامه جویدن با پایه لق میتواند آسیب استخوان را بیشتر کند، پس برای امتحانکردن آن فشار وارد نکنید.
خونریزی، ترشح، قرمزی و بوی بد
لثه سالم اطراف ایمپلنت نباید مرتب خونریزی کند یا چرک بدهد. قرمزی، تورم، حساسیت، خونریزی هنگام مسواک یا تمیزکردن بین دندانها، مزه بد و بوی ناخوشایند میتوانند نشانه التهاب اطراف ایمپلنت باشند. در مرحله سطحی، التهاب فقط لثه را درگیر میکند و اگر زود درمان شود معمولا قابل کنترل است. وقتی التهاب به استخوان نگهدارنده برسد، بیماری جدیتر میشود و میتواند ماندگاری پایه را تهدید کند. این وضعیت در منابع علمی «پریایمپلنتیت» نام دارد؛ یعنی التهاب همراه با تحلیل استخوان اطراف ایمپلنت. شدت علائم همیشه با مقدار آسیب یکسان نیست. ممکن است فرد درد زیادی نداشته باشد اما در عکس، تحلیل استخوان دیده شود. برای تشخیص تفاوت التهاب ساده و علت عفونت ایمپلنت دندان باید لثه و استخوان بررسی شوند.
عقبرفتن لثه یا دیدهشدن بخش فلزی
اگر لثه اطراف ایمپلنت پایین برود، ممکن است بخش فلزی پایه یا اتصال دیده شود. این تغییر همیشه به معنی پس زدن کامل ایمپلنت نیست، اما باید علت آن مشخص شود. نازکبودن لثه، جای نامناسب پایه، فشار مسواک، التهاب یا تحلیل استخوان میتوانند باعث عقبرفتگی لثه شوند. در دندانهای جلویی، این مشکل از نظر ظاهر هم بیشتر جلب توجه میکند. گاهی فقط رنگ خاکستری فلز از زیر لثه نازک دیده میشود و پایه هنوز ثابت است. در موارد دیگر، همراه با خونریزی، ترشح و تحلیل استخوان است. اگر این تغییر تازه ایجاد شده یا در حال بیشترشدن است، عکس قدیمی و جدید به دندانپزشک کمک میکند روند استخوان را مقایسه کند. درمان میتواند از اصلاح روش تمیزکردن تا کنترل التهاب یا جراحی لثه متفاوت باشد و به علت اصلی بستگی دارد.
درد هنگام جویدن یا تغییر حس گاززدن
ایمپلنت سالم باید هنگام جویدن راحت باشد. درد موقع فشار، حس بلندبودن روکش، گیر غذایی تازه یا تغییر نحوه بستهشدن دندانها میتواند از فشار نامناسب روی روکش، شلشدن پیچ یا التهاب اطراف پایه بیاید. گاهی روکش اندکی بالاتر از سطح درست است و نیروی بیشتری از بقیه دندانها میگیرد. این فشار اگر ادامه پیدا کند به پیچ، روکش و استخوان اطراف پایه آسیب میزند. دندانقروچه هم میتواند فشار شبانه زیادی ایجاد کند، حتی اگر فرد از آن خبر نداشته باشد. این علائم را با سوهانزدن یا دستکاری خانگی اصلاح نکنید. دندانپزشک ابتدا تماس دندانها را بررسی میکند و سپس مشخص میکند مشکل فقط مکانیکی است یا با التهاب و تحلیل استخوان همراه شده. رسیدگی زودهنگام ممکن است از تبدیل یک مشکل ساده روکش به آسیب جدیتر جلوگیری کند.
علت پس زدن ایمپلنت چیست؟
برای پیدا کردن علت پس زدن ایمپلنت باید زمان بروز مشکل را در نظر گرفت. اگر پایه در ماههای اول محکم نشود، معمولا جوشخوردن استخوان کامل نشده است. اگر ایمپلنت چند سال خوب کار کرده و بعد دچار مشکل شده، التهاب اطراف پایه، بیماری لثه، سیگار، فشار زیاد یا طراحی نامناسب روکش محتملترند. معمولا یک عامل بهتنهایی مقصر نیست و چند مورد کنار هم اثر میگذارند. برای نمونه، نظافت دشوار اطراف یک روکش حجیم در فرد سیگاری خطر التهاب را بیشتر میکند. موارد زیر از علتهای شناختهشده هستند، اما وجود هرکدام به معنی شکست قطعی درمان نیست.
جوش نخوردن پایه با استخوان
پس از قرارگرفتن پایه، استخوان باید به سطح ایمپلنت متصل شود. به این روند جوشخوردن یا اسئواینتگریشن گفته میشود. اگر پایه در این مدت حرکت کند یا استخوان نتواند اتصال کافی بسازد، ایمپلنت ثبات لازم را پیدا نمیکند. کیفیت و مقدار استخوان، فشار زودهنگام، عفونت محل، گرمای زیاد هنگام آمادهکردن استخوان و بعضی شرایط عمومی بدن میتوانند در این روند اثر داشته باشند. معمولا بیمار نمیتواند فقط با حس خود تشخیص دهد پایه کاملا جوش خورده یا نه. دندانپزشک با معاینه، بررسی حرکت و در صورت نیاز عکس یا ابزارهای اندازهگیری ثبات تصمیم میگیرد. زمان لازم برای شکلگیری این اتصال در افراد مختلف یکسان نیست و فقط با بررسی بالینی میتوان درباره آن نظر داد. سن، محل پایه و نوع استخوان هم باعث میشوند زمان ارزیابی نهایی برای همه یکسان نباشد. آشنایی با علائم جوش خوردن ایمپلنت کمککننده است، اما فشار دادن پایه یا امتحانکردن آن در خانه کار درستی نیست.
التهاب و عفونت اطراف ایمپلنت
تجمع پلاک میکروبی اطراف ایمپلنت میتواند ابتدا لثه را ملتهب کند. اگر این التهاب درمان نشود، ممکن است به استخوان برسد و باعث تحلیل آن شود. سابقه بیماری لثه، تمیزکردن ناکافی، شکل نامناسب روکش و مراجعه نامنظم خطر را بیشتر میکنند. التهاب سطحی معمولا با پاکسازی حرفهای، آموزش نظافت و کنترل عامل زمینهای بهتر میشود. وقتی استخوان درگیر شده باشد، درمان پیچیدهتر است و ممکن است به جراحی نیاز داشته باشد. نکته مهم این است که آنتیبیوتیک بهتنهایی درمان اصلی همه عفونتهای اطراف ایمپلنت نیست. سطح پایه و ناحیهای که پلاک جمع میشود باید بررسی و پاکسازی شود. همچنین اگر شکل روکش اجازه تمیزکردن نمیدهد، شاید نیاز به اصلاح داشته باشد. خوددرمانی میتواند مراجعه را عقب بیندازد و فرصت حفظ پایه را کمتر کند.
سیگار، دیابت کنترلنشده و سابقه بیماری لثه
سیگار و قلیان جریان خون و پاسخ دفاعی بافت را ضعیف میکنند و خطر التهاب اطراف ایمپلنت را بالا میبرند. دیابت کنترلنشده هم میتواند ترمیم زخم و کنترل عفونت را دشوارتر کند. این موضوع به معنی ممنوعبودن ایمپلنت برای همه افراد دیابتی نیست؛ قند خون باید پیش از درمان و در دوره پیگیری کنترل شود. سابقه بیماری لثه نیز مهم است، چون فردی که پیشتر تحلیل استخوان اطراف دندان داشته، به مراقبت دقیقتر و چکاپ کوتاهتر نیاز دارد. چاقی، مصرف زیاد الکل و بعضی شرایط دیگر هم در گزارشهای جدید بهعنوان عوامل خطر مطرح شدهاند، اما دندانپزشک باید وضعیت هر فرد را جداگانه بسنجد. گفتن صادقانه سابقه بیماری، داروها و میزان مصرف دخانیات کمک میکند برنامه درمان و مراقبت واقعبینانهتری تنظیم شود.
فشار زیاد، دندانقروچه و طراحی نامناسب روکش
ایمپلنت مثل دندان طبیعی رباط محافظ اطراف ریشه ندارد و فشار را متفاوت به استخوان منتقل میکند. اگر روکش بلند باشد، تماس دندانها درست تنظیم نشده باشد یا فرد دندانقروچه شدید داشته باشد، پیچ و روکش تحت فشار بیشتری قرار میگیرند. نتیجه میتواند شلشدن پیچ، لبپرشدن روکش یا درد هنگام جویدن باشد. این مشکلات همیشه به معنی پس زدن ایمپلنت نیستند، اما اگر نادیده گرفته شوند میتوانند به بافت اطراف هم فشار وارد کنند. موقعیت نامناسب پایه یا شکل حجیم روکش همچنین تمیزکردن اطراف لثه را سخت میکند و زمینه تجمع پلاک را بالا میبرد. بررسی تماس دندانها، استفاده از محافظ شبانه در افراد مناسب و طراحی روکش قابلتمیزکردن بخشی از پیشگیری است. اگر حس گاززدن ناگهان عوض شد یا صدای کلیک شنیدید، تا زمان معاینه غذای سفت را با آن نجوید.
دریافت نوبت مشاوره و درمان دندان پزشکی021-91690102علائم طبیعی بعد از جراحی با نشانه خطر چه فرقی دارد؟
در روزهای اول، درد و ورم محدود طبیعی است. معمولا شدت آن در دو تا سه روز اول بیشتر است و سپس آرامآرام کمتر میشود. خونابه کم، حساسیت محل و کبودی خفیف هم ممکن است دیده شود. نشانه خطر زمانی است که روند برعکس شود: ورم بعد از چند روز بیشتر شود، درد با مسکن تجویزشده کنترل نشود، تب یا ترشح ایجاد شود یا حرکت واضح حس کنید. بیحسی طولانی، مشکل در بلع یا تنفس و خونریزی شدید هم نیاز به ارزیابی فوری دارند. جدول زیر کمک میکند تفاوت کلی را ببینید، اما جای معاینه را نمیگیرد.
| مورد | روند معمول | نشانه نیازمند بررسی |
|---|---|---|
| درد | هر روز کمتر میشود | شدیدتر میشود یا دوباره برمیگردد |
| تورم | پس از چند روز کاهش مییابد | رو به افزایش است یا با تب همراه میشود |
| حرکت | پایه حرکت ندارد | روکش یا پایه لق احساس میشود |
| ترشح و بو | ترشح چرکی وجود ندارد | چرک، طعم بد یا بوی مداوم ایجاد شده است |
علت پس زدن ایمپلنت چگونه تشخیص داده میشود؟
تشخیص با پرسیدن زمان شروع علائم و معاینه دقیق آغاز میشود. دندانپزشک بررسی میکند حرکت مربوط به روکش و پیچ است یا خود پایه. لثه از نظر قرمزی، خونریزی، ترشح و عمق شیار اطراف ایمپلنت ارزیابی میشود. تماس دندانها و فشار روی روکش نیز بررسی میشود. عکس دندان کمک میکند سطح استخوان اطراف پایه با عکسهای قبلی مقایسه شود. یک عکس تنها همیشه کافی نیست؛ مقدار طبیعی تغییر استخوان در ماههای اول با تحلیل پیشرونده یکسان نیست. در بعضی موارد به تصویربرداری سهبعدی نیاز است، اما برای همه لازم نیست. همچنین وضعیت قند خون، مصرف دخانیات، داروها و سابقه بیماری لثه در تصمیم درمانی اثر دارد. هدف فقط پیدا کردن یک علامت نیست؛ باید مشخص شود مشکل از بافت لثه، استخوان، جای پایه، پیچ، روکش یا دندان مجاور میآید. همین تشخیص است که تعیین میکند ایمپلنت قابل حفظ است یا باید خارج شود.
آیا ایمپلنت پس زده را میتوان نجات داد؟
پاسخ به میزان آسیب و بخش درگیر بستگی دارد. اگر فقط پیچ یا روکش شل شده باشد و پایه محکم و استخوان سالم باشد، معمولا میتوان قطعه را تعمیر یا تعویض کرد. اگر التهاب فقط در لثه باشد، پاکسازی حرفهای، اصلاح بهداشت و حذف عامل تجمع پلاک میتواند وضعیت را کنترل کند. در التهاب همراه با تحلیل استخوان، درمان سختتر است و بسته به شکل و شدت آسیب ممکن است پاکسازی عمیق، جراحی، اصلاح روکش یا روشهای بازسازی لازم شود. هیچ روش واحدی برای همه مناسب نیست و موفقیت درمان به مقدار استخوان باقیمانده، شکل نقص، موقعیت پایه و کنترل عوامل خطر بستگی دارد. وقتی خود پایه حرکت میکند یا اتصال آن با استخوان از بین رفته، معمولا خارجکردن پایه امنتر است. تلاش برای نگهداشتن پایه لق میتواند تحلیل استخوان را بیشتر کند. تشخیص زودهنگام شانس حفظ ایمپلنت را بالا میبرد، اما تضمین نتیجه بدون معاینه ممکن نیست.
بعد از دیدن علائم پس زدن ایمپلنت چه کنیم؟
اگر حرکت واضح پایه، تورم رو به افزایش، ترشح، تب یا درد شدید دارید، مراجعه را عقب نیندازید. تا زمان معاینه، از جویدن غذای سفت روی آن سمت خودداری کنید و قطعه را با دست یا زبان تکان ندهید. پیچ یا روکش را با چسب خانگی ثابت نکنید و آنتیبیوتیک باقیمانده از نسخه قبلی را خودسرانه مصرف نکنید. مسواک را بهطور کامل کنار نگذارید، اما محل جراحی تازه را طبق دستور دندانپزشک تمیز کنید. اگر روکش جدا شد، آن را در ظرف تمیز نگه دارید و همراه خود ببرید. زمان شروع درد، ورم یا حرکت و هر تغییری که اخیرا رخ داده یادداشت کنید. آوردن عکسها و اطلاعات درمان قبلی هم کمککننده است. مراقبتهای بعدی باید براساس علت مشکل تنظیم شوند؛ اصول مراقبتهای بعد از ایمپلنت دندان برای کاهش عفونت و فشار مهماند، ولی جای بررسی مشکل فعلی را نمیگیرند.
چطور احتمال پس زدن ایمپلنت را کمتر کنیم؟
پیشگیری از قبل از جراحی شروع میشود. بیماری فعال لثه باید درمان شود و وضعیت استخوان، قند خون، داروها و مصرف دخانیات بررسی شود. انتخاب جای درست پایه و طراحی روکش به شکلی که هم فشار متعادل داشته باشد و هم تمیزکردن اطراف آن ممکن باشد، اهمیت زیادی دارد. بعد از درمان، مسواکزدن منظم و تمیزکردن اطراف ایمپلنت با وسیله مناسب ضروری است. نخ مخصوص، برس بیندندانی یا واترجت برای همه به یک شکل استفاده نمیشود؛ اندازه و روش مناسب را از دندانپزشک بپرسید. سیگار و قلیان را کنار بگذارید و اگر دیابت دارید قند خون را طبق برنامه پزشک کنترل کنید. چکاپ را فقط به زمان درد محدود نکنید، چون التهاب اولیه ممکن است علامت واضحی نداشته باشد. فاصله مراجعه برای فردی با سابقه بیماری لثه یا سیگار میتواند کوتاهتر باشد. اگر دندانقروچه دارید یا صبحها درد فک حس میکنید، آن را مطرح کنید تا فشار روی روکش بررسی شود.
جمعبندی پس زدن ایمپلنت
پس زدن ایمپلنت معمولا به معنی واکنش ایمنی بدن به فلز نیست. شایعترین توضیحها جوشنخوردن پایه، التهاب و تحلیل استخوان اطراف ایمپلنت یا فشار و مشکل مکانیکی هستند. درد و تورمی که کمتر نمیشود، خونریزی تکراری، ترشح، بوی بد، درد هنگام جویدن و بهخصوص لقشدن پایه از علائم مهماند. با این حال، حرکت روکش یا پیچ ممکن است قابل تعمیر باشد و نباید پیش از معاینه آن را شکست کامل درمان دانست. علت پس زدن ایمپلنت با معاینه لثه، بررسی حرکت قطعات، کنترل تماس دندانها و مقایسه عکسها مشخص میشود. هرچه مشکل زودتر پیدا شود، شانس کنترل التهاب یا حفظ بخشهای سالم بیشتر است. در خانه پایه را تکان ندهید، روکش را نچسبانید و دارو را خودسرانه شروع نکنید. مراقبت روزانه، ترک دخانیات، کنترل دیابت و مراجعه منظم بهترین کارهایی هستند که احتمال بروز مشکل را کم میکنند.
سوالات متداول درباره پس زدن ایمپلنت
مهمترین علائم پس زدن ایمپلنت چیست؟
لق شدن خود پایه مهمترین علامت است. درد یا تورم رو به افزایش، ترشح، بوی بد و خونریزی تکراری هم نیاز به بررسی دارند.
آیا درد بعد از ایمپلنت یعنی پایه پس زده است؟
نه؛ درد خفیف روزهای اول طبیعی است و باید کم شود. درد شدید، ماندگار یا برگشتکننده بهویژه همراه با تورم یا حرکت باید معاینه شود.
آیا لق شدن روکش همان پس زدن ایمپلنت است؟
نه همیشه؛ گاهی فقط پیچ یا روکش شل شده و پایه سالم است. دندانپزشک باید محل دقیق حرکت را مشخص کند.
علت پس زدن ایمپلنت بعد از چند سال چیست؟
التهاب اطراف ایمپلنت و تحلیل استخوان، فشار نامناسب، دندانقروچه یا مشکل روکش از علتهای رایج هستند. معاینه و عکس برای تعیین علت لازم است.
آیا میتوان بعد از شکست ایمپلنت دوباره آن را کاشت؟
در بسیاری از افراد امکان کاشت دوباره وجود دارد، اما ابتدا باید علت شکست، عفونت و مقدار استخوان بررسی و درمان شود.
برای ایمپلنت لق چه کار کنیم؟
روی آن سمت غذای سفت نجوید و پایه را دستکاری نکنید. برای بررسی سریع با دندانپزشک تماس بگیرید.
منابع علمی
- AO/AAP consensus on prevention and management of peri-implant diseases and conditions
- Risk for peri-implant diseases and defects: AO/AAP consensus workgroup report
- American Academy of Periodontology: Peri-Implant Diseases
- European Federation of Periodontology: Peri-implant diseases
- Diagnostic Principles of Peri-Implantitis: systematic review
یک پاسخ
عالی بود این مقاله
دمتون گرم